Hanefi ve Şafii mezhebine göre soru ve cevaplar - 2

1)- ‘’göz’’ 2)- ‘’kulak’’3)- ‘’buruna’’ damlatılan damla 4)- ‘’astım hastalarının kullandığı spreyi’’ 5)- ‘’İğne vurdurmak’’ 6)- ‘’Nefes rahatlatmak için buhar almak’’ bunlar orucu bozar mı? Bozmaz mı?

Hanefi mezhebine göre Orucu bozan şeyler nelerdir?

Orucun temel unsuru, yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak durmak, oruçlu iken bunlar ve bu anlama gelecek davranışlar orucu bozar. Yemek ve içmek, yenilip içilmesi alışılmış olan her şeyi kapsamı içine alır. Sigara, nargile gibi keyif veren tütün kökenli dumanlı maddeler ile uyuşturucular ve tiryakilik gereği alınan tüm maddeler oruç yasakları kapsamına girer Her ne sebeple olursa olsun, ağızdan alınan ilaçlar aynı hükme tabidir (Bazı ilaçlar hariç onlar ihtilaflıdır). (İbn Abidin, Reddü’l-muhtâr, III,)

Şafii mezhebine göre Orucu bozan şeyler nelerdir?

“Oruçlu kişinin, bilerek ve kendi iradesi ile vücudun açık bir yolundan iç boşluğa (çevf) bir şey acık yoldan girmesi orucu bozar.” Yemek olsun veya yemek manasında olsun ya da olmasın, bilerek isteyerek çevfe Herhangi bir şey girdimi orucu bozar.                                                                                              

Çevfın Tanımı ise ‘’mide’’ ‘’bağırsak’’ ‘’boğaz içi’’ ‘’beyin boşluğu’’ dır.

Yani bu dürtünden bunlardan birine ne olursa olsun bir şey bilerek kişinin iradesiyle girdimi orucu bozar. Burada ana mesele şunlar de önemelidir. 1- bilerek 2- isteyerek 3- cevfe bir şey girmesi 4- acık menfezde(yolda) girerse bozar yoksa bozmaz.

Soru: günümüzde en çok sorulan soruların başında ‘’Hanefi’’ ve ‘’Şafii’’ mezheplerine göre                          

1)- ‘’göz’’ 2)- ‘’kulak’’3)- ‘’buruna’’ damlatılan damla 4)- ‘’astım hastalarının kullandığı spreyi’’ 5)-‘’İğne vurdurmak’’ 6)- ‘’Nefes rahatlatmak için buhar almak’’ bunlar orucu bozar mı? Bozmaz mı?

Soru: 1)- Şafi mezhebine göre göz damlası orucu bozar mı? bozmaz mı?

Cevap; bu mesele fıkıh kitaplarında “göze damlatılan şeyin mideye ulaşıp ulaşmaması” başlığı altında ele alınmıştır. İki mezhebin yaklaşımını delilleriyle ve akıcı şekilde anlatalım.

Göz damlasını Şafiye göre diğer mezheplere göre mesele biraz hassastır.

 Eyer mümkün ise iftar ile sahur arsında kulansın gündüz kullanma mecburiyeti var ise. Şafi mezhebinde önceki alimler eğer gözden damlatılan şey sürme veya damla boğaza ulaşırsa orucu bozabilir diye zayıf bir görüş olarak zikir edilmiş. Bu görüş bazı şafi fakihleri tarafından İhtiyat olarak zikir edilmiştir. Şafi mezhebinde tercih edilen görüş değil zayıf görüştür.

Fakat Şafiî mezhebinde tercih edilen mutemet (en güçlü kabul edilen) görüş    

göz damlası orucu bozmaz. İmamı Nevevi de Mumcuda söylemiş.

Bozar diyen eski klasik kitaplar gözü acık menfez kabul etikleri ve bir şeyler girebileceğini düşündükleri için orucu bozduğunu söylerler.

Öncülerden imamı Nevevi El Mecmu'da der ki, göz damlası orucu bozmaz. Muasır alimlerimiz başta Yusuf El Karadavi, Vehbe Zuheyli, İbn-i Teymiye, İbn-i Hazım gibi alimler ve birçok fetva komisyonları da göz damlası orucu bozmadığını söylerler çünkü bugünkü bilim ‘’Gözü’’ kaplı menfez olduğunu söyler ortak nokta evet göz acık menfezdir lakın damla cevfe geçmediğini birden fazla delil söylerler.

Birçok çağdaş Şafii ve Hanefî âlimi

القطرة في العين لا تفطر في مذهب الإمام الشافعي ولو شعر بطعمها في حلقه

Yani: Göz damlası, boğazda tadı hissedilse bile orucu bozmaz. Bu ifade Şafii mezhebinde güçlü görüştür.

Hanefî Mezhebine göre göz damlası orucu bozar mı? bozmaz mı?

İmam Ebu Hanife ve Hanefî fukahasına göre: Göz damlası orucu bozmaz. Delil ve Gerekçe: Göz, açık bir menfez (açık doğal giriş) değildir. Ağız ve burun gibi doğrudan mideye giden bir yol sayılmaz. Göze damlatılan şey bazen boğazda hissedilebilir; fakat bu: Doğrudan mideye ulaşma anlamına gelmez. Çoğu zaman çok az miktardadır. Hanefî kaidesi: “Orucu bozan şey, açık bir menfezden girip mideye ulaşandır.”

Göz bu kapsamda değerlendirilmez. El-Hidâye: Bedâiʿu’s-Sanâiʿ: Reddü’l-Muhtâr

2)- Hanefî Mezhebine göre Kulak damlası orucu bozar mı? bozmaz mı?

İki mezhebe göre geniş ve delilli açıklama: Hanefi Mezhebi; Temel Kaide Hanefilere göre orucu bozan şey, açık bir menfezden (doğal delik) girip beyne veya mideye ulaşan şeydir. Kulak konusunda mesele şudur: Kulak zarı sağlam iken damla beyne ulaşır mı? Klasik Görüş Eski Hanefî fıkhında kulak içinden beyne bir yol bulunduğu kabul edilmiştir. Bu sebeple: Kulaktan içeri sıvı girerse ve içeri ulaştığı kesinleşirse Oruç bozulur ve kaza gerekir. Ancak…Modern tıpta kulak zarı sağlam olduğu sürece iç kulağın beyne açık bir yol olmadığı bilinmektedir. Bu nedenle çağdaş Hanefî âlimlerin çoğu: Kulak zarı sağlam ise: Damla orucu bozmaz der. (Reddü'l-muhtâr İbn Abidin)

Şâfi Mezhebine göre Kulak damlası orucu bozar mı? bozmaz mı?

 Temel Kaide: Şafiilere göre oruç, açık bir boşluğa (cevf) ulaşan şeyle bozulur. Şafii mezhebinde kulak, cevfe ulaştıran bir yol kabul edilir. Bu yüzden klasik görüş: Kulaktan damla girerse Oruç bozulur, kaza gerekir. Ancak günümüzde bazı Şafii âlimler, Hanefi alimleri gibi zar sağlam ise mideye ulaşma olmadığı için bozmayacağını söylemiştir.

Fakat şafi mezhebinin kulak kısmı göze nispeten klasik görüş müasir görüşten ihtiyatlıdır. (El-Mecmu' İmam Nevevi)

3)- Hanefî Şafi Mezhebine göre Kulak damlası orucu bozar mı? bozmaz mı?

Hanefî Mezhebi Burun, boğaza açılan bir menfezdir. Damla genze/boğaza ulaşıp mideye giderse oruç bozulur ve kaza gerekir. Hiç aşağı inmezse bozulmaz. “Oruçlu iken burna su verirken mübalağa etme.” (Hadis – Ebû Dâvûd, Tirmizi)

Şafii Mezhebine göre

Burundan içeri giren ve iç boşluğa (cevfe) ulaşan şey orucu bozar. Damla genze ulaştığı anda oruç bozulmuş sayılır. Kaza gerekir. Burun göz ve kulağa göre tehlikesi daha fazla olduğu için daha temkinli kullanmak lazım.

Muasır fetvalar burun için kırmaz deselerdi temkinli olmak lazım. Fetva veren örneğin diyanetin fetva komisyonu ve diğer çağdaş komisyonlar delil olarak diyorlar burun ise kapalı olmasa da giren damla as bir damla öldüğü için içeri girse dahi cevf dediğimiz mide barsak boğaz içi beyinin boş lığına ulaşmadığı için ancak tadı geçiyor olsa da örneğin abdest alıyoruz ağzımızı çalkalıyoruz her ne keder abdest suyu boğaza girmiyorsa da ıslatıyor sonuçta orucu bozmadığı gibi buda bozmuyor doğrusunu Allah bilir.

Oruç bozulur diyen öncülerin görüşü bozulmaz diyenlerden daha tercihe laiktir çünkü Resulüllâh bu konuda uyarmış abdest alınca burnu dikkat etmemizi istemiş. Hadis                   Lakît b. Sabire şöyle dedi: “Ey Allah’ın Resulü! Bana abdesti anlat.” dedim. O da şöyle buyurdu: “Abdesti güzel al, parmakların arasını hilalle ve burna su çekmede mübalağa et; ancak oruçlu isen mübalağa etme.”                                                                                             (Sunan al-Tirmizi, Taharet 29 Sunan Abi Davud, Taharet 55 Sunan al-Nasa'i, Taharet 71 Sunan İbn Mac eh, Taharet 44)

4)- Hanefî Şafi Mezhebine göre Astım Spreyi orucu bozar mı? bozmaz mı?

Bu Mesele klasik fıkıhtaki “cevfe ulaşan ayın (madde)” kaidesi üzerinden değerlendirilir.

Astım spreyi sıkıldığında: Ağız yoluyla girer. İçinde ilaç zerrecikleri (madde) vardır. Akciğere ulaşır, bir kısmı boğazdan mideye iner. Bu yüzden mezheplerin klasik kaidesine göre değerlendirme yapılır.

Hanefî Mezhebi: Ağızdan giren ve içeri ulaşan maddî şey orucu bozar. Sprey zerrecikleri madde olduğu için bozar. İbn Abidin – Reddü’l-Muhtâr

Şafii Mezhebi

Ağız, açık bir menfezdir. Oradan giren ve içe ulaşan madde orucu bozar. Bu nedenle bozar. Nevevi – el-Mecmu 

Astım spreyi meselesini iki mezhebin usûlüne göre özetli ve sistemli şekilde arz edeyim:

"لَا يُفْطِرُ بِوُصُولِ الرَّائِحَةِ؛ لِأَنَّهَا لَيْسَتْ عَيْنًا"

“Kokunun ulaşmasıyla oruç bozulmaz; çünkü koku (fıkıhta) maddî bir varlık sayılmaz.”

Nihâyetü’l- Muhtaç 3/169

Şafiilerde ölçü: Açık menfezden cevfe ulaşan somut bir ayn (madde) olmalıdır. Sadece gaz/buhar ise → bozmaz. Somut zerre mideye ulaşırsa bozar

Bu nedenle Şafii mezhebinde çağdaş birçok âlim, astım spreyini bozmaz kabul etmiştir (mideye somut madde ulaşmadığı sürece). Muasır (Çağdaş) Âlimlerin Görüşleri: Orucu Bozmaz Diyenler

Birçok çağdaş fakih astım spreyinin: çok küçük miktarda olduğunu. Çoğunun akciğerde kaldığını mideye giden kısmın çok az olduğunu. Söyleyerek orucu bozmayacağını savunmuştur.

Bu görüşü savunanlar. Yusuf el‑Karadâvî. Abdullah bin Beyye. İslam Fıkıh Akademisi

Akademinin kararı: “Astım spreyi orucu bozmaz; çünkü buhar şeklinde akciğere gider ve mideye ulaşan miktar ihmal edilecek kadar azdır.”

Astım spreyi Orucu Bozar Diyen Muasır Âlimler. Bazı çağdaş fakihler klasik kıyasa bağlı kalmıştır. Bu görüşü savunanlar: Abdülaziz bin Bâz. Muhammed bin Salih el‑Useymîn

Onlara göre: Sprey ağız yoluyla girer. Bir kısmı boğaza ve mideye ulaşır, bu yüzden orucu bozar ve kaza gerekir.

Günümüzde En Yaygın Fetva Bugün birçok fetva kurulunun görüşü: Astım spreyi orucu bozmaz

Çünkü: gıda değildir çok az miktardır akciğere gider mideye ulaşan miktar yok denecek kadar azdır

Özet

Sonuç:
Günümüzde güçlü fetvalardan biri astım spreyinin orucu bozmadığıdır. Ancak ihtiyat isteyen bazı âlimler bozar görüşünü tercih etmektedir.

Bununla birlikte, ihtilaftan çıkmak isteyen ve kalbi mutmain olmayan kişilerin o astım spreyinin (tüpünü) kullandıkları günleri kaza edebilirler.

5)- Hanefî Şafi Mezhebine göre Oksijen Makinesi (Nemlendirilmiş Oksijen / Buhar) orucu bozar mı? bozmaz mı?

Oksijen Makinesi (Nemlendirilmiş Oksijen / Buhar) İki Mezhebe Göre Hüküm Mesele şu kaideye dayanır: Ağız veya burundan iç boşluğa (cevf) ulaşan maddî bir şey orucu Oksijen cihazında genelde: Saf oksijen (gaz) verilir. Bazen su haznesinden geçirilerek nemlendirilir

Hanefî Mezhebinde ölçü: Tabiî olmayan bir yoldan veya ağız–burun yoluyla cevfe ulaşan maddî şey orucu bozar.

(El-Hidâye – Burhaneddin el-Mergin ani Bedâiʿu’s-Sanâiʿ – Alaeddin el-Kasan.)

Sadece oksijen (gaz) → Bozmaz (Çünkü gaz gıda sayılmaz ve ayn hükmünde değildir. “Koku ulaşmasıyla oruç bozulmaz; çünkü o ayn değildir.”) Nemli hava (hafif buhar) Bozmaz

Yoğun su zerresi mideye ulaşırsa Bozar

Şafii Mezhebi Şafiilerde temel kaide: “Cevfe ulaşan her maddî şey orucu bozar.” el-Mecmu ‘Şerhu’l-Mühezzeb – İmam Nevevi Tuhfetü’l-Muhtâc

Hüküm: Sadece oksijen Bozmaz çünkü koku hükmündedir “Koku ulaşmasıyla oruç bozulmaz; çünkü o ayn değildir.” Yoğun su zerresi ulaşırsa Bozar Çünkü: somut sıvı cevfe girmiş olur.

Sonuç (İki Mezhebe Göre)

Netice: Sadece oksijen veren cihazlar iki mezhebe göre de orucu bozmaz Çünkü gaz “ayn” sayılmaz ve besleyici değildir.

6)-İğne (enjeksiyon) orucu bozar mı?
Bu mesele klasik fıkıhta doğrudan “enjeksiyon” şeklinde geçmez; çünkü o dönem böyle bir uygulama yoktu. Fakihler hükmü şu kaideye göre belirlemiştir:

Hanefî Mezhebine göre şöyle der: “Cevfe ulaşan ayn (maddî bir şey) orucu bozar.” (el-Hidâye — Burhâneddin el-Merginânî)

Bedâiʿu’s-Sanâiʿ — Alâeddin el-Kâseni Kâsânî’nin açıklaması: “Orucu bozan şey, cevfe ulaşan maddî varlıktır.”

İğne meselesi (Hanefî) Hanefî fakihlerinin kaidesine göre: İğne ağız veya burun yoluyla girmez Deri yoluyla vücuda girer

Bu yüzden birçok Hanefî fakih şu sonuca varmıştır: -1- Tedavi iğnesi (ağrı kesici, antibiyotik) Orucu bozmaz Sebep: Cevfe tabiî bir yoldan girmez. Besleyici iğne (serum, glikoz vb.) Çoğu çağdaş Hanefî fakihine göre bozar Sebep: yemek yerine geçer vücudu besler

Şafii Mezhebine Göre Şafii mezhebinde temel prensip:

“Açık bir yoldan cevfe ulaşan ayn orucu bozar.’’ (el-Mecmûʿ Şerhu’l-Mühezzeb — İmam Nevevîİmam) Nevevî şöyle açıklar “Ağız, burun gibi açık yollardan cevfe ulaşan şeyler orucu bozar.”

İğne meselesi (Şafii) Şafii fakihlerinin çoğuna göre: deri açık yol sayılmaz iğne boğazdan veya burundan girmez Bu nedenle: Tedavi iğnesi (ağrı kesici, antibiyotik) Orucu bozmaz

 Sonuç

Özet:

Tedavi amaçlı iğneler iki mezhepte de genellikle orucu bozmaz. Besleyici serumlar ise yeme içme yerine geçtiği için çoğu âlime göre orucu bozar.